اگر هنگام خرید لوله مانیسمان با عباراتی مانند ASTM A106، ASTM A333، ASTM A335، ASTM A312، API 5L، ASME B36.10M یا عباراتی مانند Grade B، P11، P22 و PSL مواجه شده‌اید، احتمالاً این سؤال برایتان پیش آمده است که هرکدام دقیقاً چه مفهومی دارند و استاندارد های لوله مانیسمان چه تفاوتی با یکدیگر دارند.
استاندارد لوله فقط یک کد روی بدنه محصول نیست؛ بلکه می‌تواند الزامات مربوط به جنس فولاد، ترکیب شیمیایی، خواص مکانیکی، آزمون‌ها، بازرسی، ابعاد و شرایط تولید و تحویل را مشخص کند.
برای مثال، ASTM A106 برای لوله فولادی کربنی بدون درز مورد استفاده در سرویس دمای بالا تعریف شده، در حالی که ASTM A333 برای سرویس‌های دمای پایین و کاربردهایی که به چقرمگی ضربه‌ای نیاز دارند به‌کار می‌رود. ASTM A335 نیز مربوط به لوله‌های آلیاژی فریتی بدون درز برای سرویس دمای بالا است.
در این مقاله از آهن نرخ، مهم‌ترین استاندارد های مورد استفاده لوله مانیسمان را بررسی می‌کنیم و تفاوت ASTM، ASME و API، مفهوم Grade، ارتباط استاندارد با Schedule و نکاتی که هنگام خرید و بررسی MTC باید بدانید را توضیح می‌دهیم.
استاندارد های لوله مانیسمان چیست؟
استاندارد های لوله مانیسمان مجموعه‌ای از الزامات فنی است که مشخص می‌کند یک لوله مانیسمان و باید چه ویژگی‌هایی داشته باشد تا بتوان آن را مطابق یک Specification مشخص تولید و بازرسی کرد.
این الزامات بسته به استاندارد موردنظر می‌توانند شامل موارد زیر باشند:
- ترکیب شیمیایی فولاد
- خواص مکانیکی
- فرآیند و شرایط تولید
- عملیات حرارتی
- ابعاد و تلرانس‌ها
- آزمون‌های مکانیکی
- تست هیدرواستاتیک
- آزمون‌های غیرمخرب
- الزامات بازرسی
- علامت‌گذاری و شناسایی محصول
- الزامات مربوط به اسناد و گواهی‌های کیفی
بنابراین عبارت «لوله مانیسمان استاندارد» به‌تنهایی اطلاعات کافی درباره محصول نمی‌دهد.
برای مثال، دو لوله ممکن است هر دو بدون درز باشند اما یکی برای سرویس دمای بالا و دیگری برای سرویس دمای پایین تولید شده باشد.
اگر هنوز با مفهوم لوله مانیسمان آشنا نیستید، ابتدا پیشنهاد می‌کنیم مقاله «لوله مانیسمان چیست؟» را مطالعه کنید تا با ساختار، کاربردها و روش تولید این نوع لوله آشنا شوید.
تفاوت ASTM، ASME و API چیست؟
یکی از رایج‌ترین اشتباهات هنگام خرید لوله این است که ASTM، ASME و API را سه استاندارد مشابه در نظر بگیریم.
در حالی که نقش این مجموعه‌ها یکسان نیست.
ASTM چیست؟
ASTM International مجموعه‌ای از استانداردها و Specificationهای فنی را برای مواد و محصولات مختلف منتشر می‌کند.
در صنعت لوله، استانداردهایی مانند:
- ASTM A106
- ASTM A333
- ASTM A335
- ASTM A312
از جمله Specificationهای شناخته‌شده هستند.
هر Specification محدوده مشخصی از محصولات و الزامات فنی را پوشش می‌دهد. برای نمونه، ASTM A106 مربوط به لوله فولادی کربنی بدون درز برای سرویس دمای بالا است.
ASME چیست؟
ASME مجموعه گسترده‌ای از Codeها و Standardهای مهندسی را منتشر می‌کند که در صنایع نیروگاهی، نفت، گاز، پتروشیمی و سایر صنایع فرایندی کاربرد زیادی دارند.
برای لوله، یکی از شناخته‌شده‌ترین استانداردهای ابعادی، ASME B36.10M است که ابعاد لوله‌های فولادی بدون درز و درزدار را استاندارد می‌کند.
بنابراین وقتی مثلاً درباره Schedule 40 یا Schedule 80 صحبت می‌کنیم، موضوع ابعادی و ضخامت لوله مطرح است و نباید آن را با Specification مربوط به جنس و خواص متریال یکی بدانیم.
API چیست؟
API یا American Petroleum Institute استانداردهای تخصصی زیادی برای صنعت نفت و گاز منتشر می‌کند.
یکی از مهم‌ترین آن‌ها API Specification 5L است که برای Line Pipe استفاده می‌شود.
API اعلام کرده که ویرایش 47th Edition استاندارد API 5L در ژوئن 2026 منتشر شده و الزامات آن حوزه‌هایی مانند تولید، بازرسی، آزمون، ردیابی و الزامات مربوط به لوله‌های بدون درز و درزدار را پوشش می‌دهد.
بنابراین API 5L را نباید صرفاً به‌عنوان «استاندارد لوله مانیسمان» معرفی کرد؛ این Specification برای Line Pipe است و هم لوله‌های seamless و هم welded را پوشش می‌دهد.
مهم‌ترین استاندارد های لوله مانیسمان
در جدول زیر چند مورد از مهم‌ترین استاندارد هایی که هنگام خرید لوله‌های فولادی با آن‌ها مواجه می‌شوید آورده شده است:
| استاندارد | نوع لوله | کاربرد اصلی |
|---|---|---|
| ASTM A106 | بدون درز، فولاد کربنی | سرویس دمای بالا |
| ASTM A333 | بدون درز و درزدار | سرویس دمای پایین و نیازمند چقرمگی ضربه‌ای |
| ASTM A335 | بدون درز، فولاد آلیاژی فریتی | سرویس دمای بالا |
| ASTM A312 | بدون درز و درزدار، استنلس آستنیتی | سرویس عمومی و خورنده، از جمله دمای بالا |
| API 5L | بدون درز و درزدار | Line Pipe و انتقال سیالات در خطوط لوله |
| ASME B36.10M | بدون درز و درزدار فولادی | استاندارد ابعادی لوله |
| ASME B36.19M | بدون درز و درزدار استنلس استیل | استاندارد ابعادی لوله‌های استنلس استیل |
ASTM A106، A333، A335 و A312 هرکدام Specification متفاوتی برای نوع خاصی از لوله ارائه می‌کنند؛ در مقابل، ASME B36.10M و B36.19M عمدتاً به استانداردسازی ابعاد مربوط هستند.
ASTM A106 چیست؟
لوله ASTM A106 یکی از پرکاربردترین استاندارد های لوله مانیسمان فولاد کربنی است.
این Specification برای Seamless Carbon Steel Pipe for High-Temperature Service تدوین شده و در صنایع مختلفی مانند:
- پالایشگاه‌ها
- نیروگاه‌ها
- پتروشیمی
- خطوط بخار
- تجهیزات فرایندی
- سرویس‌های دمای بالا
کاربرد دارد.
ASTM A106 شامل گریدهای مختلفی از جمله Grade A، Grade B و Grade C است.
در بازار، A106 Gr.B یکی از گریدهای بسیار شناخته‌شده است.
نکته مهم این است که A106 فقط یک نام تجاری یا نام متریال نیست؛ این Specification مجموعه‌ای از الزامات فنی شامل ترکیب شیمیایی، خواص مکانیکی و الزامات آزمون و تولید را مشخص می‌کند.
ASTM A333 چیست؟
ASTM A333 برای لوله‌های فولادی بدون درز و درزدار مورد استفاده در سرویس‌های دمای پایین و سایر کاربردهایی که به Notch Toughness نیاز دارند، تعریف شده است.
یکی از گریدهای شناخته‌شده این خانواده:
ASTM A333 Grade 6
است.
در این نوع کاربردها، صرفاً استحکام کششی لوله اهمیت ندارد؛ رفتار متریال در دمای پایین و توانایی آن در مقابله با شکست ترد نیز اهمیت دارد.
به همین دلیل انتخاب A333 معمولاً بر اساس شرایط واقعی سرویس و الزامات پروژه انجام می‌شود.
ASTM A335 چیست؟
ASTM A335 مربوط به لوله‌های آلیاژی فریتی بدون درز برای سرویس دمای بالا است.
در این خانواده گریدهایی مانند:
- P5
- P9
- P11
- P22
دیده می‌شوند.
گریدهای P11 و P22 به دلیل وجود عناصر آلیاژی مانند کروم و مولیبدن در کاربردهای دمای بالا و نیروگاهی بسیار شناخته‌شده هستند.
انتخاب گرید در این خانواده فقط بر اساس نام P11 یا P22 انجام نمی‌شود و باید شرایط دما، فشار، محیط سرویس، الزامات طراحی و Specification پروژه بررسی شود.
ASTM A312 چیست؟
ASTM A312/A312M برای لوله‌های Austenitic Stainless Steel بدون درز، درزدار و Cold Worked Heavy مورد استفاده قرار می‌گیرد. این Specification برای کاربردهای عمومی و سرویس‌های خورنده و دمای بالا استفاده می‌شود.
در این خانواده گریدهای مختلف فولاد زنگ‌نزن آستنیتی قرار می‌گیرند و بسته به گرید، عناصر آلیاژی مانند:
- کروم
- نیکل
- مولیبدن
- تیتانیوم
- نیتروژن
می‌توانند در ترکیب شیمیایی نقش داشته باشند.
بنابراین مثلاً عبارت ASTM A312 TP304L از نظر فنی اطلاعات بسیار بیشتری از عبارت کلی «لوله استیل 304» در اختیار خریدار قرار می‌دهد.
API 5L چیست؟
API 5L استاندارد مهمی برای Line Pipe است که در سیستم‌های انتقال نفت، گاز و سایر سیالات مورد استفاده قرار می‌گیرد.
این استاندارد الزامات مربوط به تولید لوله‌های Seamless و Welded، مشخصات متریال، بازرسی، آزمون، علامت‌گذاری و Traceability را پوشش می‌دهد.
در API 5L عواملی مانند:
- Grade
- PSL
- نوع لوله
- ابعاد
- روش تولید
- الزامات آزمون
- شرایط سرویس
در مشخصات سفارش اهمیت دارند.
به همین دلیل در خرید API 5L نباید فقط عبارت «API 5L» را در استعلام درج کرد؛ جزئیات موردنیاز پروژه نیز باید مشخص شوند.
تفاوت Grade با Standard چیست؟
این دو مفهوم بسیار مهم هستند و نباید با یکدیگر اشتباه گرفته شوند.
Standard یا Specification مشخص می‌کند محصول باید چه الزامات فنی را برآورده کند.
اما Grade نوع مشخصی از متریال را در داخل آن Specification تعیین می‌کند.
برای مثال:
ASTM A106 Gr.B
در این عبارت:
- ASTM A106 = Specification
- Gr.B = Grade
یا:
ASTM A335 P11
در این عبارت:
- ASTM A335 = Specification
- P11 = Grade
بنابراین گفتن اینکه «لوله A106» یا «لوله A335» به‌تنهایی ممکن است برای یک سفارش دقیق کافی نباشد.
مقایسه ترکیب شیمیایی چند گرید پرکاربرد
برای درک بهتر تفاوت گریدها می‌توان ترکیب شیمیایی برخی از گریدهای متداول را به‌صورت کلی مقایسه کرد:
| استاندارد و گرید | C (%) | Mn (%) | Si (%) | Cr (%) | Mo (%) | P Max (%) | S Max (%) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ASTM A106 Gr.B | ≤0.30 | 0.29–1.06 | ≥0.10 | — | — | 0.035 | 0.035 |
| ASTM A333 Gr.6 | ≤0.30 | 0.29–1.06 | ≥0.10 | — | — | 0.025 | 0.025 |
| ASTM A335 P11 | 0.05–0.15 | 0.30–0.60 | 0.50–1.00 | 1.00–1.50 | 0.44–0.65 | 0.025 | 0.025 |
| ASTM A335 P22 | 0.05–0.15 | 0.30–0.60 | ≤0.50 | 1.90–2.60 | 0.87–1.13 | 0.025 | 0.025 |
توجه: مقادیر جدول برای مقایسه کلی آورده شده‌اند و در خرید یا بازرسی نباید جایگزین Specification و Edition مورد استناد پروژه شوند. برای تأیید نهایی، باید ترکیب شیمیایی و سایر الزامات دقیقاً با استاندارد و ویرایش درج‌شده در سفارش و MTC مقایسه شود.
به همین دلیل در یک پروژه واقعی، صرفاً مشابه بودن درصد کربن یا چند عنصر آلیاژی برای جایگزینی یک گرید با گرید دیگر کافی نیست.
تفاوت استاندارد محصول و استاندارد ابعادی چیست؟
این یکی از مهم‌ترین نکاتی است که هنگام خرید لوله باید بدانید.
برای مثال:
ASTM A106
درباره Specification و الزامات فنی لوله فولادی کربنی بدون درز برای سرویس دمای بالا صحبت می‌کند.
در مقابل:
ASME B36.10M
استاندارد ابعادی لوله‌های فولادی بدون درز و درزدار است و ابعاد استاندارد لوله را پوشش می‌دهد.
به زبان ساده:
ASTM A106 → لوله از نظر متریال و الزامات فنی چه مشخصاتی دارد؟
ASME B36.10M → ابعاد و ضخامت‌های استاندارد لوله چگونه تعریف می‌شوند؟
این دو استاندارد می‌توانند در مشخصات یک محصول در کنار یکدیگر دیده شوند.
استاندارد لوله چه ارتباطی با Schedule دارد؟
Schedule یا رده لوله، موضوعی متفاوت از Grade و Specification متریال است.
برای مثال ممکن است یک لوله به این شکل مشخص شود:
ASTM A106 Gr.B – NPS 4 – Sch 40
در این عبارت:
- ASTM A106 → Specification
- Gr.B → Grade
- NPS 4 → اندازه اسمی
- Sch 40 → رده یا ضخامت استاندارد مرتبط با آن اندازه
بنابراین Schedule به‌تنهایی مشخص‌کننده جنس لوله نیست.
همچنین نباید تصور کرد که مثلاً Schedule 80 به‌تنهایی یک فشار کاری مشخص را تضمین می‌کند؛ فشار قابل تحمل به عواملی مانند متریال، دمای سرویس، ضخامت واقعی، تلرانس، خوردگی مجاز و الزامات طراحی وابسته است.
برای آشنایی دقیق‌تر با این موضوع، مقاله «رده لوله چیست؟» را بخوانید.
همچنین اگر هدف شما تعیین اندازه اسمی، NPS، DN یا قطر خارجی لوله است، بهتر است به مقاله «سایز لوله مانیسمان» مراجعه کنید.
آیا ASME B36.10M همان استاندارد ASTM است؟
خیر.
ASME B36.10M و ASTM A106 دو استاندارد با نقش متفاوت هستند.
ASME B36.10M ابعاد لوله‌های فولادی بدون درز و درزدار را استاندارد می‌کند.
ASTM A106 Specification مربوط به لوله فولادی کربنی بدون درز برای سرویس دمای بالا است.
به همین دلیل یک لوله می‌تواند همزمان در مشخصات خود به یک ASTM برای متریال و یک ASME برای ابعاد ارجاع داشته باشد.
ASME B36.19M چیست؟
برای لوله‌های استنلس استیل، استاندارد ابعادی مهم دیگری به نام ASME B36.19M وجود دارد.
این استاندارد ابعاد لوله‌های فولادی زنگ‌نزن بدون درز و درزدار را پوشش می‌دهد. همچنین برخی ضخامت‌های Schedule با پسوند S در این استاندارد با B36.10M تفاوت دارند.
برای مثال در بازار ممکن است با عباراتی مانند:
- 10S
- 40S
- 80S
برای لوله‌های استنلس استیل مواجه شوید.
بنابراین نباید Scheduleهای دارای پسوند S را بدون بررسی استاندارد ابعادی، دقیقاً معادل Scheduleهای B36.10M در نظر گرفت.
آیا یک لوله می‌تواند چند استاندارد داشته باشد؟
بله.
یک لوله ممکن است در مشخصات فنی خود به چند استاندارد مختلف ارجاع داشته باشد که هرکدام نقش متفاوتی دارند.
برای مثال یک سفارش ممکن است مشخصاتی شبیه این داشته باشد:
ASTM A106 Gr.B
ASME B36.10M
NPS 4
Schedule 40
در اینجا هر بخش اطلاعات متفاوتی ارائه می‌کند:
- ASTM A106 → Specification متریال
- Gr.B → گرید
- ASME B36.10M → استاندارد ابعادی
- NPS 4 → اندازه اسمی
- Schedule 40 → ضخامت استاندارد متناظر
بنابراین دیدن چند استاندارد در MTC یا Datasheet لزوماً به معنای وجود تناقض نیست.
آیا استاندارد های لوله مانیسمان روش تولید را مشخص می‌کند؟
بعضی Specificationها الزامات مشخصی درباره فرآیند تولید، عملیات حرارتی، آزمون و بازرسی دارند؛ اما نباید همه استانداردها را صرفاً به‌عنوان «روش ساخت لوله» تفسیر کرد.
برای مثال ASTM A106 یک Specification برای لوله بدون درز فولاد کربنی است، در حالی که استانداردی مانند ASME B36.10M اساساً روی ابعاد تمرکز دارد.
به همین دلیل هنگام بررسی یک لوله باید بین این مفاهیم تفاوت قائل شوید:
روش تولید → Seamless / Welded و فرآیند تولید
Specification → الزامات فنی محصول
Grade → نوع مشخص فولاد
Dimension → NPS، OD و ضخامت
Schedule → رده ضخامت
این تفکیک از بسیاری از اشتباهات هنگام خرید جلوگیری می‌کند.
هنگام خرید لوله چه استاندارد های لوله مانیسمان را در استعلام بنویسیم؟
برای اینکه تأمین‌کننده دقیقاً محصول موردنیاز پروژه را پیشنهاد دهد، بهتر است مشخصات سفارش تا حد امکان کامل باشد.
برای مثال به جای:
لوله مانیسمان 4 اینچ
بهتر است اطلاعاتی مانند موارد زیر مشخص شود:
- نوع لوله: Seamless
- استاندارد محصول: ASTM A106
- گرید: Gr.B
- سایز اسمی: NPS 4
- Schedule یا ضخامت
- طول
- مقدار موردنیاز
- استاندارد ابعادی در صورت نیاز
- الزامات تست و بازرسی
- نوع MTC موردنیاز
- استاندارد یا Edition مورد استناد پروژه
در پروژه‌های حساس، الزامات اضافی مانند NDT، Impact Test، Sour Service یا الزامات بازرسی شخص ثالث نیز ممکن است مطرح باشند.
در نتیجه، صرفاً نوشتن «لوله مانیسمان A106» برای یک سفارش مهندسی دقیق کافی نیست.
چگونه استاندارد درج‌شده روی MTC را بررسی کنیم؟
هنگام دریافت Mill Test Certificate یا MTC بهتر است فقط نام استاندارد را نگاه نکنید.
موارد مهمی که باید بررسی شوند عبارت‌اند از:
1. Specification
بررسی کنید استاندارد درج‌شده در MTC با سفارش شما یکسان باشد.
برای مثال:
ASTM A106/A106M
2. Grade
بررسی کنید Grade صحیح باشد.
مثلاً:
Grade B
3. Heat Number
شماره Heat باید با مدارک ردیابی محصول و در صورت امکان با Marking روی خود لوله مطابقت داشته باشد.
4. Chemical Composition
ترکیب شیمیایی باید با الزامات Specification و Grade مطابقت داشته باشد.
5. Mechanical Properties
مواردی مانند:
- Tensile Strength
- Yield Strength
- Elongation
باید مطابق الزامات استاندارد بررسی شوند.
6. Tests
بسته به Specification و سفارش، تست‌های موردنیاز باید در مدارک قابل ردیابی باشند.
در استانداردهایی مانند ASTM A335، برای نمونه، الزامات مربوط به ترکیب شیمیایی، خواص مکانیکی، تست هیدرواستاتیک و برخی آزمون‌های غیرمخرب در Specification مطرح می‌شوند.
مهم‌ترین استانداردها را چگونه از هم تشخیص دهیم؟
اگر بخواهیم بسیار ساده جمع‌بندی کنیم:
| اگر این عبارت را دیدید | معمولاً درباره چه چیزی است؟ |
|---|---|
| ASTM A106 | لوله کربنی بدون درز برای دمای بالا |
| ASTM A333 | لوله برای دمای پایین و نیازمند چقرمگی ضربه‌ای |
| ASTM A335 | لوله آلیاژی فریتی بدون درز برای دمای بالا |
| ASTM A312 | لوله استنلس استیل آستنیتی |
| API 5L | Line Pipe |
| ASME B36.10M | ابعاد لوله فولادی |
| ASME B36.19M | ابعاد لوله استنلس استیل |
| Grade B / P11 / P22 | گرید متریال |
| NPS / DN | اندازه اسمی |
| Schedule | رده و ضخامت استاندارد |
تفاوت استاندارد های لوله مانیسمان در یک نگاه
برای انتخاب درست، بهتر است ابتدا کاربرد لوله را مشخص کنید و سپس سراغ Specification بروید.
اگر هدف شما سرویس دمای بالا با فولاد کربنی باشد، ASTM A106 یکی از استاندارد های لوله مانیسمان مهم است.
اما اگر دمای پایین و نیاز به چقرمگی ضربه‌ای مطرح باشد، ASTM A333 اهمیت پیدا می‌کند.
و اگر فولاد آلیاژی فریتی برای دمای بالا موردنیاز باشد، ASTM A335 مطرح می‌شود.
برای لوله‌های استنلس استیل آستنیتی، ASTM A312 یکی از Specificationهای مهم است.
و اگر موضوع Line Pipe برای انتقال سیالات باشد، API 5L یکی از استانداردهای کلیدی لوله مانیسمان صنعت است.
در کنار این موارد، استاندارد های لوله مانیسمان ASME مانند B36.10M و B36.19M به ابعاد و ضخامت‌های استاندارد لوله مربوط می‌شوند.
جمع‌بندی
استاندارد های لوله مانیسمان مشخص می‌کنند یک لوله از نظر متریال، خواص، آزمون، بازرسی و سایر الزامات فنی باید چه مشخصاتی داشته باشد.
از مهم‌ترین استاندارد های این حوزه می‌توان به ASTM A106، ASTM A333، ASTM A335، ASTM A312 و API 5L اشاره کرد.
در کنار آن‌ها، استاندارد های ASME B36.10M و ASME B36.19M برای ابعاد و ضخامت‌های استاندارد لوله مانیسمان اهمیت دارند.
نکته مهم این است که Standard، Grade، Size و Schedule مفاهیم متفاوتی هستند و نباید آن‌ها را به جای یکدیگر استفاده کرد.
برای خرید لوله مانیسمان نیز بهتر است به‌جای استفاده از عباراتی مانند «لوله مانیسمان 4 اینچ»، مشخصات فنی کامل شامل Specification، Grade، NPS، Schedule یا ضخامت، طول و الزامات بازرسی در استعلام درج شود.
مقالات مرتبط
سوالات متداول
استاندارد لوله مانیسمان مجموعه‌ای از الزامات فنی مربوط به محصول است که می‌تواند مواردی مانند ترکیب شیمیایی، خواص مکانیکی، عملیات حرارتی، آزمون‌ها، بازرسی و الزامات تولید را مشخص کند.
استانداردی که برای یک پروژه مناسب است به شرایط سرویس، دما، فشار، جنس سیال، الزامات طراحی و Specification پروژه بستگی دارد. بنابراین نمی‌توان یک استاندارد را به‌عنوان بهترین استاندارد برای تمام کاربردها معرفی کرد.
ASTM A106 مربوط به لوله فولادی کربنی بدون درز برای سرویس دمای بالا است، در حالی که ASTM A335 مربوط به لوله آلیاژی فریتی بدون درز برای سرویس دمای بالا است.
خیر. API 5L برای Line Pipe است و الزامات آن لوله‌های بدون درز و درزدار را پوشش می‌دهد.
خیر. Schedule بیانگر رده ضخامت لوله است و با Specification متریال تفاوت دارد.
خیر. ASTM و ASME سازمان‌ها و مجموعه استانداردهای متفاوتی دارند و در صنعت لوله ممکن است استانداردهای آن‌ها در کنار یکدیگر مورد استفاده قرار گیرند.
بهتر است حداقل نوع لوله، استاندارد، Grade، سایز، Schedule یا ضخامت، طول، مقدار و الزامات تست و بازرسی مشخص شود. در پروژه‌های مهندسی، Edition استاندارد و الزامات اضافی پروژه نیز اهمیت دارند.
Thanks for your blog, nice to read. Do not stop.
thanks.